Warranty

Na europejskich i światowych rynkach kapitałowych spotykamy wiele różnego rodzaju instrumentów będących przedmiotem obrotu, tak giełdowego, jak i pozagiełdowego.
W Polsce i innych krajach, w których giełdy funkcjonują od stosunkowo krótkiego czasu, nie wszystkie z nich są wprowadzone już do obrotu. Konieczność podążania za tendencjami występującymi na rozwiniętych rynkach kapitałowych oraz wyjście naprzeciw potrzebom inwestorów powoduje wprowadzanie do obrotu nowych instrumentów. Należą do nich przede wszystkim kontrakty terminowe, opcje oraz warranty. Te ostatnie są kolejnymi po kontraktach terminowych instrumentami pochodnymi notowanymi na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie.


Charakterystyka warrantów

ścisłe i wyczerpujące zdefiniowanie warrantu jest bardzo trudne. W sensie ekonomicznym warrant jest to instrument finansowy, którego cena zależy od ceny lub wartości tzw. instrumentu bazowego. Instrumentem tym może być papier wartościowy, waluta, wskaąnik ekonomiczny (np. indeks, stopa procentowa) lub inna wartości. Z uwagi na powyższe uzależnienie warrant jest określany właśnie jako instrument pochodny lub prawo pochodne. W sensie formalnoprawnym warrant jest bezwarunkowym i nieodwołalnym zobowiązaniem się jego emitenta do wypłacenia uprawnionym właścicielom warrantów kwoty rozliczenia. W przypadku warrantu kupna jest to dodatnia różnica pomiędzy ceną instrumentu bazowego, a ceną wykonania określoną przez emitenta. W przypadku warrantu sprzedaży kwotą rozliczenia jest dodatnia różnica między ceną wykonania, a ceną instrumentu bazowego. Wykonanie zobowiązania emitenta może polegać nie tylko na przekazaniu pieniędzy, lecz również na dostawie (tj. odpowiednio - sprzedaży lub kupnie) instrumentu bazowego po ustalonej cenie wykonania. O ile jednak w pierwszym przypadku instrumentem bazowym może być w zasadzie każda wartość (np. indeks), w drugim wyłącznie to, co może być przedmiotem obrotu (indeks już nie, ale akcja firmy "X" tak)


Klasyfikacja i typy warrantów

Istnieje wiele kryteriów, według których można klasyfikować warranty. Ze względu na podmiot emitujący warranty, dzielimy je na subskrypcyjne i opcyjne.
Warranty subskrypcyjne mogą być emitowane przez spółki akcyjne wyłącznie na własne akcje przyszłej emisji. Z pewnym uproszczeniem można je określić jako tzw. pozakodeksowe prawo poboru (czyli prawo pierwszeństwa nabycia akcji po określonej z góry cenie).

Drugim rodzajem warrantów są warranty opcyjne. Mogą one być emitowane przez banki i inne instytucje finansowe, np. domy maklerskie - na akcje innych spółek znajdujące się już w obrocie publicznym.
Wymogi kapitałowe i organizacyjne dla emitentów określane są najczęściej przez podmioty organizujące rynek praw pochodnych, czyli giełdy lub podmioty prowadzące regulowane rynki pozagiełdowe.
Z punktu widzenia terminu, w którym posiadacz warrantu może go wykonać, wyróżniamy również dwa typy warrantów: warrant europejski (kupna lub sprzedaży) oraz warrant amerykański (kupna lub sprzedaży).
Warrant europejski może być wykonany jedynie we wcześniej określonym przez emitenta dniu, określanym jako dzień wygaśnięcia. Natomiast warrant typu amerykańskiego może być wykonany w dowolnym, wybranym przez inwestora dniu, aż do dnia jego wygaśnięcia.


W zależności od przyjętego przez emitenta zobowiązania możemy wymienić następujące rodzaje warrantów:

Europejski warrant kupna
(ang. call warrant), który umożliwia inwestorowi nabycie instrumentu bazowego po ustalonej wcześniej cenie wykonania, w wyznaczonym dniu wygaśnięcia, lub otrzymania kwoty rozliczenia.

Europejski warrant sprzedaży
(ang. put warrant), który umożliwia inwestorowi sprzedaż instrumentu bazowego po ustalonej wcześniej cenie, w wyznaczonym dniu wygaśnięcia, lub otrzymania kwoty rozliczenia.

Amerykański warrant kupna
umożliwia inwestorowi nabycie instrumentu bazowego po ustalonej cenie w dowolnym dniu, nie póąniejszym niż wyznaczony dzień wygaśnięcia, albo otrzymania w takim dniu kwoty rozliczenia.

Amerykański warrant sprzedaży
umożliwia inwestorowi sprzedaż instrumentu bazowego po ustalonej cenie w dowolnym dniu, nie póąniejszym niż wyznaczony dzień wygaśnięcia, albo otrzymania w takim dniu kwoty rozliczenia.



Realizacja zobowiązań emitenta

W przypadku europejskich warrantów kupna zobowiązanie emitenta wygasa, gdy w dniu wygaśnięcia różnica pomiędzy ceną lub wysokością instrumentu stanowiącego instrument bazowy, a ceną wykonania jednego warrantu określona przez emitenta jest równa lub mniejsza od zera. Odpowiednio, dla europejskich warrantów sprzedaży, zobowiązanie emitenta wygasa, gdy w dniu wygaśnięcia różnica pomiędzy ceną wykonania jednego warrantu określoną przez emitenta, a ceną lub wysokością instrumentu stanowiącego instrument bazowy, jest równa lub mniejsza od zera.
W przypadku warrantów amerykańskich inwestor ma możliwość wyboru momentu realizacji praw z niego wynikających. Należy przyjąć, iż dokona tego w sytuacji, gdy stan rynku i ceny zapewnić mu oczekiwany zysk. Z tego punktu widzenia nie można wcześniej stwierdzić, kiedy konkretnie zobowiązanie emitenta wygaśnie. Stanie się tak bowiem wtedy, gdy do dnia wygaśnięcia włącznie inwestor zachowa się biernie i nie wykona swojego prawa lub gdy warrant zostanie wcześniej wykonany. Wtedy inwestor straci swoje uprawnienie, a zobowiązanie emitenta warrantu wygaśnie. Realizacja zobowiązać emitenta odbywa się poprzez tzw. izbą rozrachunkową.


Publiczny obrót warrantami w Polsce

Zgodę na wprowadzenie warrantów do obrotu publicznego wyraża Komisja Papierów Wartościowych i Giełd. Wniosek o wyrażenie zgody na wprowadzenie warrantów do obrotu publicznego składa podmiot organizujący rynek. Do wniosku są dołączone między innymi:
"Warunki emisji i obrotu", w których zawarte są szczegółowe informacje na temat warrantów, które znajdą się w obrocie giełdowym. Wprowadzenie warrantów do obrotu publicznego, a w konsekwencji np. giełdowego, oznacza dla inwestorów możliwość nie tylko nabycia warrantu i wykonania go w określonym terminie, lecz także swobodnego obrotu tymi instrumentami na zasadach określonych w
"Warunkach emisji i obrotu". Na polskim rynku rolę izby rozrachunkowej pełni Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A.


Zastosowanie i rola warrantów

Pierwszymi warrantami notowanymi na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie są europejskie warranty kupna Banku Rozwoju Eksportu S.A. na akcje Elektrim S.A oraz na indeks NIF.
W przypadku warrantów na akcje, jeden warrant opiewa na 10 akcji spółki. Wykonanie tych warrantów, zgodnie z przyjętymi przez Radą Giełdy standardami, może być dokonane wyłącznie poprzez rozliczenie pieniężne. Oznacza to, że inwestor za każdy posiadany warrant otrzyma kwotę rozliczenia równą różnicy pomiędzy ceną akcji w dniu wygaśnięcia, a ceną wykonania, pomnożoną przez liczbą akcji przypadających na warrant, (oczywiście tylko w wypadku, gdy cena akcji instrumentu bazowego przewyższy ceną wykonania). Wyznaczenie kwoty rozliczenia dla warrantów na indeks NIF wygląda nieco inaczej. Kwota ta jest różnicą pomiędzy wartością indeksu pomnożoną przez 1 zł, a ceną wykonania warrantu.




Powyższy wykres pokazuje zwrot z inwestycji dla nabywcy warrantu kupna w zależności od ceny instrumentu bazowego. Wykres obrazuje sytuacją, gdy ustalona przez emitenta cena wykonania warrantu wynosi 10, a cena (rynkowa) warrantu wynosi 2. Na wykresie widać, że zwrot z inwestycji jest dodatni, gdy cena instrumentu bazowego przekroczy wartość 12, a więc sumą ceny wykonania i ceny zapłaconej za warrant. Maksymalna strata ograniczona jest do wartości jaką inwestor zapłacił za warrant.


PRZYKŁAD 1 - Określenie ceny warrantu
Cena warrantów określona jest w złotych. W przypadku warrantów na akcje, dla właściwej interpretacji ceny warrantu niezbędna jest znajomość liczby akcji przypadających na jeden warrant.
Przykładowo, cena warrantu opiewającego na 10 akcji Elektrim S.A. może wynosić 40 zł, podczas gdy cena akcji wynosi również 40 zł. Należy jednak pamiętać, że warrant opiewa na dziesięć akcji. Faktycznie więc cena warrantu przypadająca na jedną akcją wynosi 40 zł podzielone przez 10 (liczbą akcji przypadających na jeden warrant), a więc 4 zł. W przypadku warrantów na indeks NIF, ich cena to wartość indeksu NIF wyrażona w złotych. Interpretacja ceny warrantu na indeks nie wymaga więc takich zabiegów jak przy warrantach na akcje.

PRZYKŁAD 2 - Wyznaczenie kwoty rozliczenia należnej inwestorowi na przykładzie warrantów opcyjnych kupna na akcje Elektrim S.A.
Inwestor posiada warrant kupna na akcje Elektrim S.A. o cenie wykonania 35 zł (cena wykonania jest podawana w odniesieniu do wartości jednej akcji). W dniu wygaśnięcia cena akcji Elektrimu wynosi 40 zł.
Kwota rozliczenia = (cena akcji - cena wykonania) x liczba akcji przypadających na 1 warrant. A więc wynosi ona 50 zł, tj. : (40 zł- 35zł) x 10. Gdy inwestor posiada więcej warrantów, całkowita kwota, którą otrzyma jest równa kwocie rozliczenia przypadającej na jeden warrant pomnożonej przez liczbą posiadanych warrantów. Gdyby cena akcji Elektrim S. A. osiągnęła w dniu wygaśnięcia wartość 35 zł lub mniejszą, wówczas inwestor nie otrzymuje nic od emitenta warrantów, a więc traci tym samym całą zainwestowaną kwotą. Przy inwestycji w warranty maksymalna strata wynosi więc 100 % wartości inwestycji.

PRZYKŁAD 3 - Wyznaczenie kwoty rozliczenia należnej inwestorowi w przypadku warrantów opcyjnych na indeks NIF.
Wyznaczenie kwoty rozliczenia dla warrantów na indeks NIF wygląda nieco inaczej niż w poprzednim przykładzie. Kwota ta jest różnicą między wysokością indeksu pomnożoną przez 1 zł, a ceną wykonania warrantu. Załóżmy, że wysokość indeksu NIF w dniu wygaśnięcia wyniesie 150 punktów indeksowych, a cena wykonania wynosi 140 zł. Kwota rozliczenia przypadająca na jeden warrant wyniesie wówczas 10 zł (150 x 1 zł - 140 zł). Fakt, że cena warrantu stanowi małą część wartości akcji, powoduje, że inwestycjom w warranty nieodłącznie towarzyszy efekt dąwigni finansowej umożliwiający osiąganie znacznie większych zysków procentowych, niż z inwestycji w instrument bazowy.
Zilustruje to poniższy przykład.


Inwestor A
inwestuje swoje 10000 zł w 250 akcji Elektrim S.A.

Inwestor B
inwestuje 1000 zł w 25 warrantów na zakup akcji Elektrim S.A. po cenie wykonania 40 zł (warranty opiewają więc na 250 akcji). Cena warrantu wynosi 40 zł, bowiem opiewa on na 10 akcji spółki. Można powiedzieć, że inwestor nabywa prawo zakupu każdej z dziesięciu akcji Elektrim S.A. za 4 zł, a więc za 10% wartości akcji. Pozostałe 9 000 zł inwestuje w obligacje przynoszące 20% zwrotu w skali roku, a więc 10% w skali sześciomiesięcznej. Zwrot z obligacji w tym okresie wyniesie więc 900 zł.

Inwestor C
inwestuje całą sumą w warranty. Nabywa więc 250 warrantów kupna na akcje Elektrimu S.A. (warranty opiewają więc na 2500 akcji).


Jeśli każdy z inwestorów będzie utrzymywał swoje pozycje do końca okresu sześciomiesięcznego, wówczas zyski poszczególnych inwestorów (z pominięciem kosztów prowizji), będą następujące:





Jak widać inwestycja w warranty może przynieść największe zyski, ale zaczynają się one dopiero, gdy cena akcji przekroczy wartość równą cenie wykonania powiększonej o ceną warrantu przypadającą na jedną akcją (cena warrantu podzielona przez liczbą akcji przypadających na jeden warrant). W tym przykładzie jest to wartość 44 złotych.
Dokładniej widać to na poniższym wykresie:





Interesujące jest tu szczególnie porównanie zwrotu z inwestycji dla inwestorów A i B, z którego widać, że zakup warrantów może ograniczyć stratą przy niekorzystnej dla inwestora zmianie cen, dając jednocześnie porównywalne zyski w przypadku korzystnej zmiany ceny.

Niniejsza publikacja ma charakter edukacyjny. Podstawowym źródłem informacji o warrantach jest dokument "Warunki emisji i obrotu dla warrantów", zatwierdzony przez Komisję Papierów Wartościowych i Giełd.


źródło: Warszawska Giełda Papierów Wartościowych